Tytułowe pytanie tego artykułu może się wydawać banalne a sam materiał niepotrzebny, bo przecież wszystko jest jasne. Niestety praktyka pokazuje, że jest z goła inaczej. Zwłaszcza jeśli chodzi o osoby nieco mniej na co dzień związane z projektowaniem obiektów jak np. właściciele budynków, urzędnicy nadzorujący obiekty publiczne itd. Dość często zdarza się, że te osoby wyciągają nie do końca właściwe wnioski z opracowań związanych z uzgadnianiem rozwiązań zamiennych i zastępczych, czyli popularnych „odstępstw” w zakresie wymagań związanych z ochroną przeciwpożarową, zwłaszcza w przypadku obiektów istniejących.


Niestety dość często zdarza się, że osoba odpowiedzialna za wdrożenie rozwiązań wynikających z ekspertyzy w zakresie ochrony przeciwpożarowej i postanowień odpowiedniego komendanta wojewódzkiego Państwowej Straży Pożarnej czyta tylko część opracowania wymieniająca rozwiązania zastępcze czy zamienne. Czyli tak na prawdę tylko listę przedsięwzięć ponadstandardowych, mających rekompensować występujące w obiekcie nieprawidłowości. Pozostała treść ekspertyzy czy też postanowienia pozostają poza zainteresowaniem tych osób, co czasami powoduje znaczące problemy, najczęściej na zbyt późnym etapie inwestycji, np. przy odbiorach przez służby kontrolno-rozpoznawcze PSP.

Niniejszy materiał ma na celu zwrócenie uwagi na to jakie informacje z dokumentów, takich jak ekspertyza czy postanowienie, należy uwzględnić w procesie inwestycyjnym, aby uniknąć problemów.

Ekspertyza

Zgodnie z wytycznymi KG PSP ekspertyzy w zakresie bezpieczeństwa pożarowego służące dalszemu uzgodnieniu rozwiązań zamiennych i zastępczych w dużym skrócie zawierają następujące istotne części w postaci:

  • opisu warunków ochrony przeciwpożarowej obiektu – i tu często już są zawarte wskazania co do występujących w obiekcie nieprawidłowości i koniecznych działań w zakresie wyeliminowania nieprawidłowości, które nie będą przedmiotem wniosku o „odstępstwo”, jak również mogą tu być wskazane prace niezbędne do dostosowania obiektu do zamierzonego sposobu użytkowania, często wskazane w tym miejscu zostają również te elementy, które takiego „odstępstwa” wymagają, znajdziemy tu również najczęściej wytyczne wyposażenia obiektu w urządzenia przeciwpożarowe uwzględniające zarówno zamierzony sposób użytkowania obiektu, jak i stanowiące rozwiązania zamienne i zastępcze;
  • listy nieprawidłowości występujących w obiekcie z podziałem na listę wszystkich nieprawidłowości występujących w stanie pierwotnym, listę nieprawidłowości, które zostaną wyeliminowane wskutek zamierzonych prac oraz wykaz nieprawidłowości, które będą występować w obiekcie po zakończeniu prac poprawiających bezpieczeństwo a wynikających zarówno ze stanu istniejącego, jak i z zamierzonego sposobu użytkownika (często może następować zmiana sposobu użytkowania w stosunku do wcześniejszego stanu), przy czym czasem w przypadku całkowitej zmiany zarówno formy budynku jak i jego sposobu użytkowania pierwsze dwie listy są pomijane jeśli warunki np. przed przebudową i zmianą sposobu użytkownika zupełnie nie dają się porównać z projektowanym stanem docelowym;
  • wykazu rozwiązań zamiennych i zastępczych – a więc wyłącznie wykazu zapewnionych warunków wykraczających poza rozwiązania wynikające wprost z przepisów;
  • analizy wpływu rozwiązań zastępczych i zamiennych na poziom bezpieczeństwa pożarowego.

Postanowienie komendanta wojewódzkiego PSP

Podobnie w postanowieniu komendanta wojewódzkiego PSP wyrażającym zgodę na zastosowanie rozwiązań zamiennych i zastępczych możemy wyróżnić „najbardziej interesujące” części:

  • pierwsza, w której są wymienione wskazania ekspertyzy w zakresie rozwiązań zamiennych i zastępczych – a więc to samo co powyżej w przedostatniej wymienionej pozycji dla ekspertyzy;
  • druga część, gdzie wymienione są wymagania wynikające z określonych przepisów w zakresie, których udzielona jest zgoda na spełnienie ich w inny sposób inny niż określony w rozporządzeniach, czyli za pomocą rozwiązań zamiennych i zastępczych określonych powyżej – to powinna być ta sama lista co wykaz nieprawidłowości występujących w obiekcie po zakończeniu jego dostosowania do wymagań ochrony przeciwpożarowej zawarty w ekspertyzie – oczywiście o ile komendant wojewódzki przychyli się pozytywnie do całości wnioski o „odstępstwo”;
  • czasem występująca dodatkowa część, określająca dodatkowe warunki sformułowane przez komendanta wojewódzkiego PSP, które trzeba zrealizować poza wymienionymi rozwiązaniami zastępczymi i zamiennymi, jeśli zgoda komendanta jest udzielana „pod warunkiem”;
  • uzasadnienie, które obecnie przybiera możliwie najbardziej ograniczoną formę, ale jednak są w nich zapisy, o których warto pamiętać, o czym w dalszej części niniejszych rozważań.

Jak bywa…

Tak jak wspomniałem wcześniej, niestety przez złe zrozumienie powyższych dokumentów, czasem właściciel obiektu czy inna odpowiedzialna osoba zleca prace w zakresie wyłącznie rozwiązań wymienionych jako zamienne i zastępcze w ekspertyzie, w ogóle nie uwzględniając pozostałych części przedmiotowych dokumentów i pozostaje w przekonaniu, że po ich zrealizowaniu spełnione zostały wszystkie niezbędne wymagania, co często jest zupełnie niezgodne ze stanem faktycznym. Niejednokrotnie właściciel obiektu wychodzi z założenia, że żadne projekty nie są potrzebne, bo przecież jest ekspertyza. I taki stan rzeczy może mieć coraz częstsze miejsce po ostatnich zmianach Prawa Budowlanego, gdzie znacznie większy zakres prac budowlanych nie wymaga pozwolenia na budowę czy nawet zgłoszenia.

A jak powinno być?

Zakres niezbędnych prac wynika z całej ekspertyzy. Na początek należy wziąć pod uwagę wszystkie elementy opisane w treści analizy warunków ochrony przeciwpożarowej budynku, gdzie jest opisane, jakie elementy, które obecnie nie spełniają wymagań przepisów lub pozostawione w obecnym stanie nie spełniałyby takich wymagań w nowym zamierzonym sposobie użytkowania obiektu, a które mają być „wyprostowane” w sposób wprost wynikający z przepisów. Czasem ten zakres jest dodatkowo podsumowany w zakresie listy nieprawidłowości, które zostaną wyeliminowane. Jednak zalecam uważną lekturę jednej i drugiej części ekspertyzy, gdyż w danej konkretnej sytuacji, zwłaszcza przy następującej zmianie sposobu użytkowania czy przebudowie obiektu itp. inwestycjach zmieniających warunki w obiekcie, mogą występować dodatkowe elementy do realizacji wymienione w pozostałych częściach opisu ekspertyzy poza wymienionymi w liście nieprawidłowości jakie będą wyeliminowane.

W dalszym ciągu należy „wyczytać” rozwiązania zastępcze i zamienne, które nie wynikają wprost z konieczności dostosowania budynku do stanu wynikającego wprost z zapisów rozporządzeń a stanowią rozwiązania ponadstandardowe.

Dopiero suma tych przedsięwzięć ponadstandardowych i zakresu wynikającego z niezbędnego zastosowania przepisów wprost z ewentualnymi dodatkowymi warunkami dodatkowymi wskazanymi przez komendanta wojewódzkiego jako „wyrażenie zgody pod warunkiem” daje komplet prac czy też rozwiązań funkcjonalnych, proceduralnych zapewniających wymagany poziom bezpieczeństwa w obiekcie.

Należy też mieć na uwadze bardzo ważny fakt, iż postanowienie komendanta wojewódzkiego wyraża zgodę na brak spełnienia wymagań przepisów w sposób wprost z nich wynikających tylko i wyłącznie w zakresie nieprawidłowości wymienionych w takim postanowieniu. Nie jest tak, jak niektórzy sądzą, że jak wniosek o „odstępstwa” zostanie pozytywnie rozpatrzony przez komendanta wojewódzkiego PSP to oznacza, że wszystkie nieprawidłowości również te nie wymienione później w postanowieniu są „załatwione”.
Najczęściej w postanowieniach, w ich końcowej części, możemy obecnie znaleźć standardowe, ale dość dużo znaczące zdania, których często nikt nie czyta, takie jak:

  • „niniejsze postanowienie nie zastępuje wymaganych prawem projektów budowlanych i projektów wykonawczych, uzgodnionych z rzeczoznawcą do spraw zabezpieczeń przeciwpożarowych oraz stosownych pozwoleń” – czyli wytłumaczenie wprost, że postanowienie nie stanowi zatwierdzenia dokumentacji projektowej, pośrednio należy też odczytać, że ekspertyza nie jest dokumentacją projektową i dla wymaganego zakresu robót budowlanych czy dla wykonania urządzeń przeciwpożarowych konieczne są odpowiednie projekty uzgodnione z rzeczoznawcą ds. zabezpieczeń przeciwpożarowych (tam, gdzie takie uzgodnienie jest wymagane);
  • „postanowienie wyraża zgodę na spełnienie wymagań w zakresie bezpieczeństwa pożarowego w inny sposób niż określono w przepisach powszechnie obowiązujących jedynie dla przypadków wymienionych w postanowieniu; pozostałe wymagania dotyczące bezpieczeństwa pożarowego nie wymienione w przedmiotowym postanowieniu należy wykonać zgodnie z obowiązującymi przepisami” – czyli wszystkie inne wymagania przepisów, nie wymienione w postanowieniu, muszą być zrealizowane tak jak przepisy nakazują, komendant wojewódzki odnosi się jedynie do wnioskowanego zakresu nieprawidłowości i postanowienia nie zatwierdzają nieprawidłowości, które nie są literalnie wymienione a w obiekcie faktycznie mogą występować;
  • „postanowienie należy rozpatrywać łącznie z „Ekspertyzą techniczną stanu ochrony przeciwpożarowej budynku” – czyli nie możemy stosować samego postanowienia w oderwaniu od ekspertyzy i opisanego w niej kompleksowego stanu ochrony przeciwpożarowej obiektu.

Podsumowując

Tak więc podsumowując, ekspertyzę należy czytać w całości a nie tylko wybrane jej części, które tylko pozornie wydają się być ważniejsze. A jeśli podstawą opracowania ekspertyzy są jakieś dodatkowe dokumenty jak np. raporty z analiz CFD warunków ewakuacji czy analiz komputerowych ewakuacji itd. to dodatkowo należy łącznie z ekspertyzą uwzględniać te dokumenty.
Aby mieć pełną świadomość na spełnienie jakich wymagań w sposób innych niż określony w przepisach udzielona została zgoda przez komendanta wojewódzkiego PSP, należy dokładnie przeczytać postanowienie. Jednocześnie należy też dokładnie prześledzić przewidziane rozwiązania zamienne i zastępcze oraz ewentualne dodatkowe warunki postawione przez komendanta wojewódzkie, które nie wynikały z samej ekspertyzy czy wniosku o „odstępstwa”.

W przeciwnym przypadku w pewnym, najczęściej zbyt późnym momencie, możemy się zderzyć z trudną sytuacją, iż zamiast dostosować obiekt do wymagań ochrony przeciwpożarowej, tak na prawdę wykonaliśmy tylko pewien zakres wymaganych przedsięwzięć, czasem stanowiący niewielki wycinek tego co rzeczywiście było do realizacji.
A trzeba mieć pełną świadomość, iż wyeliminowanie wymienionych w ekspertyzie czy postanowieniu nieprawidłowości ma miejsce dopiero po zapewnieniu wszystkich wymaganych ekspertyzą i postanowieniem prac i rozwiązań organizacyjnych. Jeśli wniosek o „odstępstwa” jest nijako następstwem obowiązków nałożonych decyzją komendanta miejskiego czy powiatowego PSP, w przypadku ich realizacji w drodze rozwiązań zastępczych i zamiennych, to że obowiązki te są zrealizowane możemy stwierdzić dopiero po całkowitym spełnieniu wymagań ekspertyzy i postanowienia.

I jeszcze jedna rzecz, o której warto pamiętać. Ekspertyza i zgoda komendanta wojewódzkiego PSP to nie są dokumenty, o których można zapomnieć po zrealizowaniu zawartych w nich zaleceń. W dalszej eksploatacji obiektu trzeba zwracać uwagę czy nie zmieniamy stanu faktycznego jego wykorzystania i występujących w nim warunków bezpieczeństwa pożarowego na inne niż opisane w tych dokumentach, gdyż w takiej sytuacji tracą one moc i należałoby ponownie podjąć wysiłek uzyskania zgody na spełnienie wymagań ochrony przeciwpożarowej w sposób inny niż określony w przepisach.